Articles
ห้องสมุดกำลังวิวัฒน์ไปสู่พื้นที่สร้างนวัตกรรม ย้อนกลับ

          การขยายตัวของสื่อดิจิทัล การเติบโตของหนังสืออิเล็กทรอนิกส์ รวมทั้งการปรับลดงบประมาณห้องสมุดในหลายภูมิภาคทั่วโลก ทำให้มีการคาดการณ์ว่าห้องสมุดอาจถึงกาลอวสานในไม่ช้า แต่หากพิจารณาดูในรายละเอียดจะพบว่า การตัดทอนงบประมาณของห้องสมุดมักมีสาเหตุมาจากการปิดสาขาห้องสมุดหรือการลดระยะเวลาการให้บริการ มิใช่เป็นเพราะห้องสมุดหมดคุณค่าต่อสังคม ดังนั้น จึงมิใช่ว่าในระยะอันใกล้นี้ห้องสมุดจะล้มหายตายจากไปเสียทีเดียว

          ประเด็นที่สำคัญก็คือ การทำความเข้าใจเกี่ยวกับการเรียนรู้นอกชั้นเรียนของเยาวชน และพฤติกรรมการใช้สารสนเทศออนไลน์ของคนรุ่นใหม่ เพื่อหาหนทางสนับสนุนพวกเขาในด้านการเรียนรู้ ซึ่งมีความเป็นไปได้อีกมากมายนอกเหนือไปจากการให้บริการยืมคืนหนังสือ

          แต่เดิมนั้น ห้องสมุดมุ่งเน้นการทำให้ผู้คนเข้าถึงหนังสือและให้บริการพื้นที่เงียบสงบสำหรับอ่านหนังสือโดยไม่คิดมูลค่า แต่ปัจจุบันห้องสมุดประชาชนหลายแห่งได้เปลี่ยนแปลงบทบาท ด้วยการจัดกิจกรรมส่งเสริมการเรียนรู้ด้านเทคโนโลยี เตรียมความพร้อมด้านการทำงานและการศึกษาต่อ รวมทั้งสนับสนุนด้านนวัตกรรมและการเป็นผู้ประกอบการ ดังกรณีตัวอย่างที่เกิดขึ้นหลายแห่งทั่วโลก

Thinkspot @ Mesa Public Library

รัฐโคโลราโด สหรัฐอเมริกา

          เมื่อมองดูเผินๆ ห้องสมุดประชาชนเมซ่า สาขาเรดเมาเท่น (Red Mountain) อาจไม่แตกต่างจากห้องสมุดทั่วไป ซึ่งมีชั้นหนังสือ มุมอ่านหนังสือ และเคาน์เตอร์ยืมคืนหนังสือ แต่บริการพิเศษไม่เหมือนใครก็คือ Thinkspot พื้นที่ซึ่งเมื่อเดินเข้ามาแล้วผู้ใช้บริการสามารถค้นหาสิ่งใหม่ๆ ที่อยากทำ แล้วก็ลงมือทำมันขึ้นมาจริงๆ ด้วยเครื่องไม้เครื่องมืออันหลากหลายที่ห้องสมุดได้จัดเตรียมไว้ให้โดยไม่คิดค่าใช้จ่าย

          ห้องสมุดพยายามสร้างแรงบันดาลใจในการสนทนาและแลกเปลี่ยนไอเดียด้านนวัตกรรม จนเกิดเป็นบรรยากาศการทำงานแบบร่วมมือเพื่อสร้างสรรค์ โดยวางเป้าหมายระยะยาวไว้ว่า Thinkspot จะเป็นส่วนสำคัญในการเสริมสร้างวัฒนธรรมนวัตกรรมและวางรากฐานทางธุรกิจให้กับเมือง การทำให้คนทั่วไปสามารถเข้าถึงทรัพยากรด้านการเป็นผู้ประกอบการ จะช่วยลดความเสี่ยงและต้นทุนในการก้าวสู่สตาร์ทอัพ รวมทั้งเป็นการนำองค์ความรู้เกี่ยวกับนวัตกรรมและการประกอบธุรกิจออกมาจากกำแพงของโลกทางวิชาการ

          ภายใน Thinkspot เต็มไปด้วยอุปกรณ์เทคโนโลยีอำนวยความสะดวก อาทิ กล้องถ่ายภาพและกล้องถ่ายวิดีโอดิจิทัล ฉากเขียวสำหรับถ่ายทำงานวีดิทัศน์ จักรเย็บผ้า เครื่องพิมพ์สามมิติ คอมพิวเตอร์ iMAC พร้อมซอฟต์แวร์ที่จำเป็น สมาร์ทบอร์ดระบบหน้าจอสัมผัส คอมพิวเตอร์โฮโลกราฟิก อุปกรณ์สำหรับเชื่อมต่อเครื่องมือสื่อสารต่างๆ ขึ้นจอขนาดใหญ่ และสื่อสามมิติ ฯลฯ

          หลายคนอาจมีทัศนคติว่า เครื่องไม้เครื่องมือเหล่านี้ไม่เกี่ยวข้องกับห้องสมุด แต่ห้องสมุดประชาเมซ่ากลับมองว่า ไม่มีที่ใดเหมาะสำหรับเรียนรู้เพื่อสร้างนวัตกรรมมากไปกว่าห้องสมุดอีกแล้ว เพราะเป็นพื้นที่ที่ผู้คนเชื่อถือและเข้าถึงได้ง่าย มีทรัพยากรการเรียนรู้ที่หลากหลาย อีกทั้งห้องสมุดให้ความรู้สึกที่น่ากลัวน้อยกว่า “ศูนย์บ่มเพาะ” ซึ่งมีเป้าหมายหลักที่ธุรกิจมากกว่าเรื่องการเรียนรู้และพัฒนาตนเอง 

002.jpg

          Thinkspot ได้รับการสนับสนุนจากเครือข่ายการเป็นผู้ประกอบการของมหาวิทยาลัยรัฐแอริโซนา ซึ่งทำงานสนับสนุนทั้งด้านหลักคิดและทักษะที่จำเป็นสำหรับการพัฒนาผู้ประกอบการในชุมชน และได้รับการสนับสนุนด้านเงินทุนจาก Institute of Museum and Library Service เพื่อจัดกิจกรรมทางการศึกษา เช่น โรงเรียนสตาร์ทอัพ และโรงเรียนผู้ประกอบการ รวมทั้งยังได้รับการสนับสนุนด้านทักษะและองค์ความรู้จากผู้เชี่ยวชาญด้านการพัฒนาเศรษฐกิจท้องถิ่น

          ทุกปีห้องสมุดประชาชนเมซ่ายังจัดงานประชุมแลกเปลี่ยนความคิดสร้างสรรค์จากแวดวงวิชาการด้านห้องสมุดและสารสนเทศศาสตร์ และด้านการพัฒนาเศรษฐกิจ เพื่อสนับสนุนกลุ่มผู้ประกอบการที่หลากหลายและเชื่อมโยงกับผู้นำทางความคิดจากชุมชนนวัตกรรมอื่นๆ 

รับชมวีดิทัศน์ บรรยากาศภายใน Mesa Thinkspot

 

The Edge @ State Library of Queensland

รัฐควีนส์แลนด์ ออสเตรเลีย

          ห้องสมุดรัฐควีนส์แลนด์ตั้งอยู่ขนานกับแม่น้ำบริสเบน ใจกลางย่านวัฒนธรรมของเมือง ห้องสมุดมีบริการให้เช่าพื้นที่ลานกิจกรรมและห้องประชุม โถงจัดแสดงนิทรรศการ และร้านค้าซึ่งมีสินค้าหลากหลาย เช่น หนังสือ เกม เครื่องเขียน และของที่ระลึก อีกทั้งยังมีร้านอาหารเลิศรสพร้อมไวน์และเบียร์ท่ามกลางบรรยากาศที่รื่นรมย์ ความโดดเด่นของห้องสมุดรัฐควีนส์แลนด์อยู่ที่ “The Edge” ซึ่งเป็นพื้นที่แห่งนวัตกรรมและความสร้างสรรค์ที่เต็มเปี่ยมไปด้วยทรัพยากรและสิ่งอำนวยความสะดวกทั้งด้านวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี ศิลปะ และการประกอบธุรกิจ กลุ่มผู้ใช้บริการมีทั้งนักวิจัย ศิลปิน แฮคเกอร์ นักประดิษฐ์ (maker) และผู้ที่ชื่นชอบงานอดิเรก ซึ่งเข้ามานั่งทำงานของตนเอง หรือร่วมกันพัฒนาโครงงานเป็นทีม 

004.jpg

          ภายใน The Edge มีห้องแล็บ 3 ห้อง
          ห้องที่ 1 ให้บริการสำหรับพัฒนางานสร้างสรรค์ของมืออาชีพ ซึ่งลูกค้าสามารถจองเครื่องแม็คบุ๊คที่มีโปรแกรมซอฟต์แวร์ด้านการออกแบบไว้อย่างครบครัน
          ห้องที่ 2 เป็น co-working space รองรับการทำโครงงานร่วมกันเป็นกลุ่มได้มากกว่า 40 คน ไม่ว่าจะเป็นงานด้านการก่อสร้าง การเขียนโปรแกรมคอมพิวเตอร์ หรืองานออกแบบและสร้างผลิตภัณฑ์ อีกทั้งยังใช้จัดเวิร์คช็อปเพื่อยกระดับทักษะแรงงานสร้างสรรค์
          ห้องที่ 3 เป็นห้องแล็บสำหรับผลิตงานเพลงและภาพยนตร์ มีห้องอัดเสียง อุปกรณ์เครื่องมือและซอฟต์แวร์เกือบเทียบเท่าระดับมืออาชีพ ผู้ที่จะขอใช้บริการพื้นที่นี้ต้องเป็นผู้ที่เคยผ่านหลักสูตรอบรมของห้องแล็บหมายเลข 3 มาก่อน

          นอกจากนี้ยังมีห้องปฏิบัติการด้านวิทยาศาสตร์และการพัฒนาผลิตภัณฑ์เฉพาะทาง และห้องข่าวพลเมือง (Citizen Newsroom) สำหรับนักข่าวพลเมืองได้ทดลองผลิตสิ่งตีพิมพ์และ new media ประเภทต่างๆ โดยมีเจ้าหน้าที่คอยดูแลและให้คำแนะนำตลอดเวลาทำการ คุณค่าประการสำคัญของห้องข่าวพลเมืองก็คือการเสริมพลังชุมชนด้านทัศนะวิพากษ์วิจารณ์ในการตรวจสอบรัฐบาล นโยบายการพัฒนาและการดำเนินธุรกิจ และช่วยเสริมสร้างวิถีประชาธิปไตย

          ห้องสมุดรัฐควีนส์แลนด์จึงเป็นเสมือนจุดบรรจบระหว่างสารสนเทศ การศึกษา และธุรกิจท้องถิ่น ที่หนุนเสริมให้เกิดผู้ประกอบการหน้าใหม่ (startup) ซึ่งสร้างมูลค่าให้กับชุมชนได้นับพันล้านเหรียญ 

005.jpg

 

IDEA Lab / SDPL Lab @ San Diego Public Library

รัฐแคลิฟอร์เนีย สหรัฐอเมริกา

          ฝั่งตะวันออกของเมืองซานดิเอโกกำลังถูกแปลงโฉมให้เป็นย่านสร้างสรรค์หรือ I.D.E.A. District (Innovation + Design + Education + Arts) โดยตั้งเป้าว่าจะก่อให้เกิดการสร้างอาชีพด้านการออกแบบและเทคโนโลยีไม่น้อยกว่า 13,000 ตำแหน่งในอีก 12 ปีข้างหน้า

          ห้องสมุดประชาชนซานดิเอโกเป็นหน่วยงานสำคัญแห่งหนึ่งซึ่งตั้งอยู่ในพื้นที่ดังกล่าว และได้พยายามวางบทบาทให้สอดคล้องกับพันธกิจของเมือง โดยการก่อตั้ง IDEA Lab ขึ้นเมื่อเดือนกุมภาพันธ์ 2014 บนชั้น 8 ของอาคารห้องสมุด เพื่อให้บริการเทคโนโลยีใหม่ๆ สำหรับเตรียมความพร้อมเยาวชนให้มีทักษะในศตวรรษที่ 21

          IDEA Lab ได้รับการสนับสนุนเงินทุนจากห้องสมุดรัฐแคลิฟอร์เนียในการจัดหาอุปกรณ์ทันสมัย เช่น คอมพิวเตอร์ แท็บเล็ตสำหรับวาดภาพดิจิทัล จอมอนิเตอร์ เครื่องพิมพ์ โต๊ะระบบสัมผัส อุปกรณ์ถ่ายทำวีดิทัศน์ และซอฟต์แวร์สำหรับงานออกแบบและตัดต่อสื่อประเภทต่างๆ ซึ่งเพียงพอสำหรับผู้ใช้ในการแปลงไอเดียให้กลายเป็นผลงานสร้างสรรค์หลากหลายแขนง โดยมีกลุ่มเป้าหมายหลักเป็นเยาวชนอายุระหว่าง 12-21 ปี

          IDEA Lab เปิดให้บริการสัปดาห์ละ 6 วัน คือวันธรรมดาช่วงหลังเลิกเรียนและวันอาทิตย์ ทั้งนี้เจ้าหน้าที่ห้องสมุดจำเป็นต้องพัฒนาตัวเองในด้านทักษะการสร้างสรรค์สื่อที่หลากหลาย สามารถเป็นผู้สอนในกิจกรรมเวิร์คช็อป ให้ความเห็นและข้อเสนอแนะกับนักศึกษาฝึกงาน ควบคู่ไปกับการดูแลพื้นที่ซึ่งเป็นงานประจำ ประการสำคัญคือสามารถทำงานกับภาคีต่างๆ ที่ร่วมให้คำปรึกษาและจัดเวิร์คช็อป อาทิ ศูนย์สื่อศิลปะแห่งซานดิเอโก สถานีโทรทัศน์ท้องถิ่น และบริษัทเอกชนที่เชี่ยวชาญด้านการผลิตสื่อ ตัวอย่างกิจกรรมเวิร์คช็อปเช่น การออกแบบกราฟิกพื้นฐาน การสเก็ตช์ภาพ การใช้จอเขียว ฯลฯ ซึ่งจัดขึ้นประมาณ 30 ครั้งต่อปี โดยมีบรรยากาศการอบรมที่ใกล้ชิดและเป็นกันเอง เนื่องจากรับสมัครผู้เข้าอบรมไม่เกิน 10 คนต่อหลักสูตร 

007.jpg

          นอกจากนี้ห้องสมุดประชาชนซานดิเอโกยังก่อตั้ง SDPL Lab ร่วมกับ Fab Lab ซึ่งเป็นเมกเกอร์สเปซ ตั้งอยู่บริเวณชั้น 3 ของห้องสมุด เพื่อให้เยาวชนได้เรียนรู้การออกแบบโมเดลสามมิติ หุ่นยนต์ งานอิเล็กทรอนิกส์ และการเขียนโปรแกรม รวมทั้งสนับสนุนทักษะด้านการออกแบบสำหรับผู้ประกอบการ โดยให้ความรู้ตั้งแต่วิธีการออกแบบด้วยโมเดลสามมิติ การใช้เครื่องตัดเลเซอร์ การออกแบบแผงวงจร กระบวนการเรียนรู้ใน SDPL Lab ทำให้ผู้ประกอบการหรือนักพัฒนาผลิตภัณฑ์รุ่นใหม่สามารถเข้าถึงเครื่องมือในการสร้างต้นแบบได้สะดวก ซึ่งช่วยลดต้นทุนและระยะเวลาในการผลิตชิ้นงานต้นแบบและเพิ่มโอกาสทางธุรกิจ

          พื้นที่สร้างสรรค์นวัตกรรมดังเช่น IDEA Lab และ SDPL Lab ทำให้ห้องสมุดประชาชนซานดิเอโกสรุปบทเรียนได้ประการหนึ่งว่า การสร้างพื้นที่กายภาพที่ดียังไม่ใช่สิ่งสำคัญที่สุด เพราะสิ่งสำคัญกว่านั้นคือจิตวิญญาณของชุมชนและเครือข่ายที่ช่วยกันขับเคลื่อนให้ไอเดียสร้างสรรค์ก้าวไปข้างหน้าได้อย่างไม่สิ้นสุด 

008.jpg

 

Idea Box @ Charlotte Mecklenburg Library

รัฐนอร์ธแคโรไลนา สหรัฐอเมริกา

          เมกเกอร์สเปซเหมาะที่จะตั้งอยู่ในห้องสมุดจริงหรือ? คงไม่มีใครตอบข้อกังขานี้ได้ดีไปกว่าห้องสมุดชาร์ล็อตเม็กเคลนเบิร์ก ภายในห้องกระจกของห้องสมุดแห่งนี้มีเสียงเครื่องจักรดังอย่างไม่ขาดสาย มันเป็นเสียงแห่งการเรียนรู้จาก Idea box ซึ่งเป็นเมกเกอร์สเปซที่เปิดให้บริการเมื่อต้นปี 2015 โดยก่อนหน้านี้ห้องสมุดได้เปิดเมกเกอร์สเปซ Studio i เน้นให้บริการอุปกรณ์ผลิตสื่อที่ทันสมัยแก่เยาวชนอายุระหว่าง 10-18 ปี ซึ่งประสบความสำเร็จอย่างดี ขณะที่ Idea box เข้ามาเติมเต็มประสบการณ์ให้กับกลุ่มผู้ใหญ่และครอบครัว 

0010.jpg

          ที่นี่ เมกเกอร์สเปซได้กลายเป็นพื้นที่ลงมือทำงานสร้างสรรค์ที่เข้าถึงง่าย มีการจัดสิ่งแวดล้อมการเรียนรู้เพื่อให้ผู้คนร่วมกันสร้างสรรค์โครงงานด้วยการใช้เทคโนโลยีและเครื่องมือต่างๆ เช่น เครื่องพิมพ์สามมิติ ไวนิลและเครื่องตัดเลเซอร์ เครื่องจักรเย็บผ้า คอมพิวเตอร์สำหรับเขียนแบบสามมิติ แท็บเล็ตและเครื่องอ่านหนังสืออิเล็กทรอนิกส์

          Idea box ตั้งอยู่ชั้นล่างของห้องสมุดชาร์ล็อตเม็กเคลนเบิร์ก ผนังห้องล้อมรอบด้วยกระจกเผยให้เห็นบรรยากาศและกิจกรรมเพื่อให้ผู้ผ่านไปมาเกิดความสนใจ พื้นที่ถูกออกแบบให้เปิดโล่ง มีความยืดหยุ่นสูง และสามารถประยุกต์เปลี่ยนแปลงได้ เพื่อรองรับ “ความยุ่งเหยิงที่สร้างสรรค์” สารพัดรูปแบบ เปิดให้บริการทุกวันพุธเวลา 12.00-14.00 น. และวันพฤหัสบดีเวลา 12.00-14.00 น. และ 15.30-19.30 น. 

0011.jpg

 

MakerSpace Creative Hub @ Brampton Library

รัฐออนตาริโอ แคนาดา

          แบรมป์ตันเป็นเมืองเล็กๆ ตั้งอยู่ย่านชานเมืองของนครโตรอนโตในมลรัฐออนตาริโอ ประชากรส่วนใหญ่เป็นเด็กและคนหนุ่มสาว มีความหลากหลายทางชาติพันธุ์ และเป็นมืองที่มีรากฐานด้านเศรษฐกิจสร้างสรรค์ค่อนข้างเข้มแข็ง มีการจ้างงานในสาขาที่เกี่ยวกับความสร้างสรรค์และวัฒนธรรมสูงถึงกว่า 36,000 อัตรา

0012.jpg

          MakerSpace Creative Hub เป็นเมกเกอร์สเปซในห้องสมุดแห่งแรกของแคนาดาที่ดำเนินการโดยใช้ชุมชนเป็นฐาน มีวัตถุประสงค์ชัดเจนเพื่อสนับสนุนเศรษฐกิจสร้างสรรค์ของเมือง โดยสร้างโอกาสให้คนรุ่นใหม่มีปฏิสัมพันธ์กับเทคโนโลยีจนเกิดเป็นความเชี่ยวชาญและเพิ่มพูนทักษะการเป็นผู้ประกอบการ

          กิจกรรมภายในเมกเกอร์สเปซดำเนินการโดยผู้เชี่ยวชาญทางเทคนิคจากศูนย์เทคโนโลยีการออกแบบและการผลิตขั้นสูงของวิทยาลัยเชอร์ริแดน (Sheridan College Centre for Advanced Manufacturing and Design Technology) โดยเน้นกระบวนการเรียนรู้แบบแก้ปัญหาร่วมกันและการทำโครงงานออนไลน์

0013.jpg

          เนื้อหากิจกรรมมีหลายระดับ ตั้งแต่การสร้างแรงบันดาลใจ (zero to maker) เรียนรู้และทำงานแบบร่วมมือกัน (maker to maker) และการเตรียมความพร้อมสู่การเป็นผู้ประกอบการและการทำธุรกิจ (maker to market) ผู้ใช้บริการสามารถเล่นสนุกกับหุ่นยนต์ ออกแบบโครงการนวัตกรรม รวมทั้งทดลองสร้างต้นแบบผลิตภัณฑ์ด้วยการใช้เครื่องพิมพ์สามมิติ หรือเขียนโปรแกรมคอมพิวเตอร์เพื่อตอบโจทย์ในชีวิตประจำวัน ตัวอย่างเช่น การสั่งงานผ่านสมาร์ทโฟนเพื่อควบคุมการเปิดปิดประตูโรงรถ การวางระบบบ้านอัจฉริยะ นาฬิกาพูดได้ หุ่นยนต์ที่มีแพลตฟอร์มทำงานได้หลากหลาย

          ผลลัพธ์ระยะยาวที่ห้องสมุดแบรมป์ตันคาดหวังจากโครงการนี้ คือการเพิ่มขีดความสามารถให้กับเยาวชนเพื่อก้าวสู่การเป็นผู้ประกอบการที่มีฐานความรู้ เพิ่มผลงานนวัตกรรมที่เกิดจากกระบวนการร่วมคิดร่วมทำ เพิ่มศักยภาพด้านการตลาดให้กับคนรุ่นใหม่

          ภายในปี 2017 ห้องสมุดแบรมป์ตันจะเปิดให้บริการเมกเกอร์สเปซเพิ่มอีกหนึ่งแห่งที่สาขา Springdale รวมทั้งจะขยายเครือข่ายไปยังโรงเรียนและในภาคอุตสาหกรรมอีกด้วย

 

วีดิทัศน์ บรรยายกาศภายใน MakerSpace Creative Hub

 

แปลและเก็บความโดย
ทัศนีย์ แซ่ลิ้ม นักจัดการความรู้ฝ่ายวิชาการ สำนักงานอุทยานการเรียนรู้, ตุลาคม 2560

 

แหล่งข้อมูล

www.mesathinkspot.org/

www.slq.qld.gov.au/visit-us/venues/the-edge

www.futuristspeaker.com/

www.brampton.ca

www.charlotteagenda.com/61752/charlotte-mecklenburg-librarys-makerspace/

boltgroup.com/charlotte-main-library

www.libraryasincubatorproject.org/?p=16081

www.libraryasincubatorproject.org/?p=17187

 

แหล่งภาพ

www.mesathinkspot.org/

www.slq.qld.gov.au/visit-us/venues/the-edge

www.bramptonguardian.com

www.charlotteagenda.com/61752/charlotte-mecklenburg-librarys-makerspace/

www.sandiego.gov

http://danieldesign.ca

www.libraryasincubatorproject.org/?p=16081

www.libraryasincubatorproject.org/?p=17187