Articles
เทศกาลลอยกระทง ย้อนกลับ

“นางนพมาศสาวงามวันลอยกระทง“

TK Loy Kratong

เรื่องเล่ากระทงดอกบัว

            เทศกาลลอยกระทง ในคืนวันเพ็ญ เดือน 12 หรือวันขึ้น 15 ค่ำเดือน 12    เป็นวันพระจันทร์เต็มดวง และเป็นช่วงที่น้ำหลากเต็มตลิ่ง ลอยกระทงเป็นประเพณีขอขมาธรรมชาติมาแต่ดึกดำบรรพ์ เพราะชาวบ้านทั่วไปรู้จากประสบการณ์ว่า ถึงเดือนสิบเอ็ด (หรือราวเดือนตุลาคม) น้ำจะขึ้นนองหลาก พอถึงเดือนสิบสอง (หรือราวเดือนพฤศจิกายน) น้ำจะทรงตัวคือไม่ขึ้นไม่ลง ครั้นเดือนอ้าย (หรือราวเดือนธันวาคม) ต่อเดือนยี่ (หรือราวเดือนมกราคม) น้ำจะลดลง

            การลอยกระทงในเมืองไทย มีมาตั้งแต่ครั้งกรุงสุโขทัย เรียกว่า การลอยพระประทีปหรือลอยโคม เป็นงานนักขัตฤกษ์รื่นเริงของประชาชนทั่วไป ต่อมานางนพมาศ หรือ ท้าวศรีจุฬาลักษณ์ สนมเอกของพระร่วง ได้คิดประดิษฐ์ดัดแปลงเป็นรูปกระทงดอกบัวแทนการลอยโคม

            นางนพมาศได้นำดอกกระมุท ซึ่งเป็นดอกบัวที่บานเฉพาะวันเพ็ญเดือนสิบสองมาใช้ใส่เทียนประทีปการลอยกระทง เป็นการขอขมาพระแม่คงคาที่มนุษย์ได้ใช้น้ำ ได้ดื่มกินน้ำ รวมไปถึงการทิ้งสิ่งปฏิกูลต่างๆ ลงในแม่น้ำพร้อมกับการสักการะรอยพระพุทธบาท ที่พระพุทธเจ้าทรงได้ประทับรอยพระบาทไว้หาดทรายแม่น้ำนัมมทานที ในประเทศอินเดีย และเป็นการลอยความทุกข์ ความโศกรวมถึงโรคภัยต่างๆ ให้ลอยไปกับแม่น้ำ

นางนพมาศเป็นต้นตำหรับของการประดิษฐ์กระทง เมื่อถึงวันลอยกระทงจึงมีการจัดประกวดนางนพมาศขึ้นซึ่งเป็นการคัดเลือกสาวงามตามแบบฉบับบของนางนพมาศเป็นประจำทุกปี

 

นางนพมาศ (ทองทั้งเก้า)

            นางนพมาศ หรือบ้างก็เรียกกันว่า ”เรวดี นพมาศ” เกิดในรัชกาลพญาเลอไท กษัตริย์ที่ 4 แห่งราชวงศ์พระร่วง นางนพมาศเป็นธิดาของพระศรีมโหสถกับนางเรวดี บิดาเป็นพราหมณ์ปุโรหิตในสมัยพระยาเลอไท มีรูปสมบัติและคุณสมบัติที่งดงาม ได้รับการอบรมจากบิดา มีความรู้ทางอักษรศาสตร์ พุทธศาสนา ศาสนาพราหมณ์ การช่างของสตรี ตลอดจนการขับร้องดนตรี สันนิษฐานว่า นางนพมาศ ได้ถวายตัวเข้ารับราชการในสมัยพระยาลิไท ในยุคสุโขทัย และเป็นที่โปรดปรานจนได้เป็นสนมเอก ในตำแหน่ง “ท้าวศรีจุฬาลักษณ์” ซึ่งกล่าวกันว่า นางนพมาศ เป็นบุคคลที่ฉลาดถ่อมตัวเป็นอย่างยิ่ง จนได้สมญาว่า "กวีหญิงคนแรกของไทย"

เพลง “รำวงวันลอยกระทง”

            วันเพ็ญเดือนสิบสองน้ำนองเต็มตลิ่ง เราทั้งหลายชายหญิงสนุกกันจริง วันลอยกระทง ลอย ลอยกระทง ลอย ลอยกระทง ลอยกระทงกันแล้วขอเชิญน้องแก้วออกมารำวง รำวงวันลอยกระทงรำวงวันลอยกระทง บุญจะส่งให้เราสุขใจ บุญจะส่งให้เราสุขใจ

            วันเพ็ญเดือนสิบสองน้ำนองเต็มตลิ่ง เราทั้งหลายชายหญิงสนุกกันจริง วันลอยกระทง ลอย ลอยกระทง ลอย ลอยกระทง ลอยกระทงกันแล้วขอเชิญน้องแก้วออกมารำวง รำวงวันลอยกระทงรำวงวันลอยกระทง บุญจะส่งให้เราสุขใจ บุญจะส่งให้เราสุขใจ

            เพลง "รำวงลอยกระทง" เป็นบทเพลงที่ประพันธ์ทำนองโดยคุณครูเอื้อ สุนทรสนาน และคำร้องโดยคุณครูแก้ว อัจฉริยะกุล บันทึกเสียงครั้งแรกเมื่อปี พ.ศ. 2493 โดยมีวินัย จุลละบุษปะ นำหมู่นักร้องกรมโฆษณาการวงดนตรีสุนทราภรณ์บรรเลงครั้งแรกในงานวันลอยกระทงที่สวนลุมพินี

 

กิจกรรมแนะนำ

  1. นิทรรศการ หรือพิธีลอยกระทงเพื่อเผยแพร่และอนุรักษ์ประเพณีไทย
  2. จัดรณรงค์ให้มีการใช้วัสดุจากธรรมชาติมาประดิษฐ์กระทง เพื่อไม่ให้เกิดมลภาวะแก่แม่น้ำลำคลอง
  3. จัดกิจกรรมต่างๆในวันลอยกระทง เช่น การประกวดกระทง ประกวดนางนพมาศ การละเล่นพื้นเมือง เช่น รำวง เพลงเรือ เพื่อสืบสานวัฒนธรรมไทย

 

อ้างอิง

  • ท้าวศรีจุฬาลักษณ์.ตำหรับท้าวศรีจุฬาลักษณ์.ศิลปาบรรณาคาร, 2513
  • ธนากิต.วันสำคัญของไทย.ปิรามิค , 2541
  • ประวัติเพลง “รำวงวันลอยกระทง”[ออนไลน์]
  • http://www.websuntaraporn.com. วันลอยกระทง
  • http://th.wikipedia.org/wiki/วันลอยกระทง